Cumhurbaşkanlığı Sistemi Nedir?

Milyonlarca insanın merak ettiği Cumhurbaşkanlığı sistemi, mecliste hararetli kavgalara neden olacak şekilde oylamaya sunulan anayasa değişikliği ile birlikte vatandaşların merakını çekmeye başladı.

“Türk usulü başkanlık” ya da “partili cumhurbaşkanlığı“ olarak nitelendirilen bu sistem hakkında birçok kişi yanlış bilgilendirildiği için neyin ne anlama geldiği konusunda birçok kafa karışıklığı gündeme geldi.

Darbe anayasası olarak bilinen 1982 Anayasasının ve önceki anayasaların temel maddelerinin aksine bu anayasa değişikliği ile ortaya çıkacak olan başkanlık sisteminde, tarafsız olması gereken cumhurbaşkanının, bir partiyle bağının devam edecek olması nedeniyle tarafsızlığı söz konusu olmayacaktır.

Zaten hukuki süreçte de en çok tartışılan konu, bu tarafsızlıkla birlikte gelecek olan meclisin yetkilerinin kısıtlanmasıdır. Normal şartlarda meclisteki anayasa değişikliğinin OHAL durumunda olmaması gerektiği de hukuki ve etik açıdan uygun olmadığından tartışılmaktadır.

Cumhurbaşkanlığı Sisteminin Yarar ve Zararları Nelerdir?

Cumhurbaşkanlığı sisteminde, meclisin gensoru ve soruşturma yetkilerinin elinden alınması söz konusudur. Başbakanlık sisteminin de ortadan kalkması, meclisin önemli yetkilerinin cumhurbaşkanında toplanması anlamına gelir.

Cumhurbaşkanı hakkında 300 oyla soruşturma istenebilecek, 360 oyla komisyon kurulacak ve 400 oyla yüce divana sevki yapılabilecek. Yani başbakanlık ve Bakanlar Kurulu tarafından yapılan görevler cumhurbaşkanlığına devredilmiş olacak.

Üst kademe görevlileri atayacak olan ve birçok konu hakkında karar verecek olan başkanlık sisteminde iki ayrı konuda seçim yapılacak. Biri parlamento yani milletvekilleri, diğeri ise cumhurbaşkanlığı seçimi.

 

İkisi de milli irade gibi görünen bir seçim olsa da, cumhurbaşkanının görev süresi olan 5 yıl bitmeden ölmesi durumunda, yerine partililerden biri olan yardımcısı geçecek.

Sistemin, partiler arası uzlaşmayı engellemesi ve toplumdaki kutuplaşmayı daha fazla arttırmasına neden olacağı düşünüldüğünden, Türkiye için uygun olmadığı görüşü hakimdir.

Kimler Etkilenecek Bu Sistemden?

Eğer kabul edilirse, bu sistem devreye girdiği zaman Bakanlar Kurulu ve Başbakanlık makamı ortadan kaldırılarak, bu makamların yetkisi Cumhurbaşkanında olacak.

Cumhurbaşkanının iki yardımcısı olacak ve bu yardımcılar cumhurbaşkanının isteği halinde meclis dışından seçilebilecek. Yani öncelikle başbakanlık makamı etkilenecek, daha sonra da TBMM sistemden etkilenecek.

Başkanlık sistemi geldiğinde, TBMM etkisini yitirecek ve tüm yetkiler cumhurbaşkanında olacak. Bu nedenle her iki durumda da birbirlerini karşılıklı olarak feshedemeyecek olan yürütme sistemi, OHAL durumları gibi durumlar söz konusu olduğunda tek yürütme ve yasama organının partili cumhurbaşkanı olacağını ön görmektedir.

Sadece yürütme sisteminde değil, taban sisteminde de bu durumun etkilerinin çok fazla olacağı sosyolojik açıdan ve hukuki açıdan toplumun olumsuz etkileneceği konusu toplumu da etkileyecektir.

Partili Cumhurbaşkanlığı Sistemi Nasıl Tarafsız Bir Şekilde Anlaşılabilir?

Bunun için TC Anayasasını edinerek, değiştirilecek olan maddelerin hangileri olduğu karşılıklı olarak kıyaslanarak, çok kolay bir şekilde anlaşılabilir.

Hukuki açıdan olduğu kadar, sosyolojik açıdan da etkili olacak olan bu durum eğer anayasa meclisten geçerse, referandum sonucu belli olacak.

Bir Cevap Yazın