Türkiye’nin en eski sinemaları ve ilk sineması

Birçok kişinin en önemli kültür sanat faaliyetlerinden biri kuşkusuz sinemadır. Çok eski dönemlerden bu yana varlığını sürdüren sinemalar Türkiye’de de ilk zamanlarını İstanbul’da yaşamıştır denebilir. İstanbul’daki sinemaların en eskilerden olması da bunun bir göstergesidir.

Türkiye’nin En Eski Sinemaları

İstanbul dışındaki illerde yer alan eski sinema salonları şöyle sıralanabilir:

  • Ankara, Kızılay’da Büyük, Ulus, Kızılırmak sinemaları… Sıhhiye’de Ankara sineması, Kavaklıdere’de Tunalı Hilmi, Akün, Çankaya, Cebeci’de Cebeci, Site sinemaları bulunmaktaydı. Yenimahalle’de Alemdar, Seyran ve Bahçelievler’de Arı sineması yer alıyordu.
  • İzmir Göztepe’de As, Köşk sinemaları, Karşıyaka’da Efes, Hayal, Konak’ta Saray, Elhamra, Sema, Şan sinemaları yer alıyordu.
  • Adana’da Alsaray, Sun, Arı, , Yeni Ünal, Erciyes, Lüks, Çelik sinemaları yer alıyordu.
  • Bursa’da Tayyare, Eski Saray, Şafak sinemaları vardı.
  • Antalya’da Altınportakal, Kültür, Yıldız, Akdeniz, Şehir, İnci, Saray, Şehir sinemaları vardı.
  • Mersin’de Gediz, Güneş, Kamer, Kurum Sinemaları
  • Gaziantep’te Nakip Sineması
  • Aydın’da Zafer ve Hisar sinemaları
  • Kahramanmaraş’ta Çiçek sineması
  • Elazığ’da Renk ve Köşk sineması
  • Samsunda Kent ve Yıldız sinemaları
  • Burdur’da Belediye sineması
  • Omaniye’de Arı, Zafer, Meram, Şehir sinemaları
  • Trabzon’da Saray sineması
  • Şanlıurfa’da Emek sineması
  • Söke’de Dicle ve Neşe sinemaları
  • Sivas’ta Esen, Tan, Omay, Emek, Konak, Yıldız sinemaları
  • Eskişehir’de İkizler, Sizin, Atlaasri, Halkın, Büyükyurt, Marmara, Doğan, Lale, Yurt sinemaları
  • Konya’da Şahin, Yeni, Ferah, Zafer, Saray, Park, Büyük, Rüya sinemaları
  • Kayseri’de Tan ve Alemdar sinemaları
  • Malatya’da Yeni Melek, Renkli, İstanbul, Şehir, Şark sinemaları
  • Diyarbakır’da Saray ve Dilan sinemaları bulunuyordu. Kültür sanat severler için 1960-80 yılları arasındaki bu sinemalar dışında İstanbul’daki eski sinemalara da göz atmak gerekiyor.

 

İstanbul’daki Eski Sinemalar

Halka açık gösterimin yapıldığı ilk sinema 1897 yılında gerçekleşmiştir. 28 Aralık 1895’te Paris’te Lumiere Kardeşler’in sinematograf adı verilen icadı ilk defa kullanarak gerçekleştirdikleri gösteri sonrasında 1897 yılında 1 yıl önceki filmlerin aynısı istiklal Caddesi numara 246’daki Sponeck Birahanesi’nde gerçekleştirildi. Film için gösterilen afişlerde gösterimin Galatasaray’ın karşısındaki binanın ilk katında ve canlı projeksiyonla yapıldığı anlaşılmıştır. Filmin gösterimi için uygun şekilde tekrar düzenlenen filmde program gün içinde 4 kere sinema gösterimi olacak şekilde planlanmıştır. Bu ilk film o dönemle ilgili bilgisi olanlara göre şehirde çok hararetli tartışmalara neden olmuştur. Bu icadın görülmesi bazıları tarafından günah sayılmış, bazıları gidip bunu gördüğü için tövbe istiğfar etmiş ve daha ileri fikirli olanlar da bu icadı bir medeniyet unsuru görerek İstanbul’a gelmesini sevinçle karşılıyordu.

Sabit İlk Sinema Salonu 

Pathe Sineması Türkiye’deki ilk sabit sinema olma özelliğine sahiptir.  1908 yılında kültür sanat ve eğlence merkezlerinden biri haline gelen bu salonun kurucusu Sigmund Weinberg’dir. Eski adı Mezarlık Caddesi olan ve sonradan ismi Meşrutiyet Caddesi olarak değişen caddede 17 numarada gösterime başlamıştır. İlk defa kahve ve birahane salonlarından yaygınlaşan film, daha sonra Weinberg tarafından daha profesyonel bir hale gelmiştir. Bunun üzerinde çalışmalar yapan Weinberg, Fransa’da 1896 yılında kurulan ve yüzyılın en büyü sinema şirketi olarak isminden bahsettiren Cinema Theatre Pathe Freres ile temasa geçmiş ve onun temsilciliğini üstlenmeye başlamıştır.

Türk Müteşebbislerin Açtığı İlk Sinema

İlk olarak Emperyal adını alan bu sinema salonu sonradan Milli Sinema adıyla izleyicilere kapılarını açmıştır. Salonla ilgili bazı kaynaklara göre bu yer Türk müteşebbisler tarafından açılan ilk sinema özelliğine sahiptir.

1914 Yazlık Sinema

Erenköy Sineması, 1914 yılında yazlık sinema olarak Erenköy’de kurulmuştur.  Kadıköy ilçesinin de ilk sineması olma özelliğine sahip bu yer, Anadolu yakasında yaşayan ve o dönemin beyazperde heveslilerini yaz zamanı çok sayıda güzel filmle buluşturmuştur. O dönemlerde İstanbul’da yaşayanlar için bir nevi yazlık olan Erenköy, yalnız Anadolu yakası değil tüm İstanbul’un da en eski sineması olma özelliğini almıştır.

 

 

 

Bir Cevap Yazın